انقلاب روبات‌های انسان‌نما با رهبری چین؛ رشد ۲۷۲ درصدی عرضه در ۶ ماه

به گزارش خبرنگار مهر، برآورد مؤسسه «Smart Analytics Global» نشان می‌دهد طی شش ماه نخست سال جاری میلادی، حدود ۱۹ هزار و ۱۰۰ روبات انسان‌نما در جهان عرضه شده است که نسبت به دوره مشابه سال قبل ۲۷۲ درصد رشد را نشان می‌دهد. اهمیت این جهش زمانی روشن‌تر می‌شود که محل استقرار روبات‌ها را در کنار تعداد آن‌ها قرار دهیم.

بر اساس گزارش‌های منتشر شده، بیش از ۷۰ درصد عرضه‌ها اکنون به کاربردهای صنعتی و تجاری اختصاص یافته، در حالی که سهم این حوزه‌ها یک سال قبل حدود ۵۰ درصد بود. بنابراین، مسئله اصلی بازار دیگر نمایش توانایی راه‌رفتن و تعامل با انسان نیست، بلکه نقطه ثقل رقابت به این پرسش تغییر یافته است که روبات با چه میزان قابلیت اطمینان و با چه هزینه‌ای می‌تواند وارد کارخانه، انبار و زنجیره لجستیک شود و وظیفه‌ای تکرارپذیر و دارای ارزش اقتصادی انجام دهد.

چین و شکل‌گیری تمرکز کم‌سابقه در بازار جهانی

دومین تحول تعیین‌کننده در حوزه فناوری روباتیک انسان‌نما، تمرکز شدید جغرافیایی بازار است. بر اساس داده‌های «Smart Analytics Global»، تولیدکنندگان چینی بیش از ۹۷ درصد عرضه جهانی روبات‌های انسان‌نما در نیمه نخست ۲۰۲۶ را در اختیار داشته‌اند و در سوی تقاضا نیز مشتریان چینی بیش از ۸۵ درصد بازار جهانی را تشکیل داده‌اند. در رأس این بازار، شرکت «AGIBOT» مستقر در شانگهای با عرضه حدود ۸۴۰۰ دستگاه به سهم ۴۴ درصدی رسیده و شرکت «Unitree Robotics» با حدود ۵۹۰۰ دستگاه، ۳۱ درصد بازار را تصاحب کرده است. دو شرکت در مجموع تقریباً سه‌چهارم کل عرضه جهانی را در اختیار دارند.

این ارقام از شکل‌گیری یک مزیت صنعتی فراتر از برتری چند شرکت حکایت می‌کنند. چین در حال ایجاد یک اکوسیستم نسبتاً کامل است که در آن تولیدکننده روبات، سازندگان قطعات، صنایع مصرف‌کننده، زیرساخت تولید انبوه و محیط واقعی آزمایش محصول در مجاورت یکدیگر قرار گرفته‌اند. چنین تراکمی می‌تواند چرخه‌ای با قابلیت خودتقویت‌شونده ایجاد کند. افزایش استقرار روبات‌ها در کارخانه‌ها داده و تجربه عملیاتی بیشتری تولید می‌کند، این تجربه به اصلاح طراحی و مدل‌های هوش مصنوعی کمک می‌کند و افزایش تیراژ نیز امکان کاهش هزینه سخت‌افزار و آزمون سریع‌تر نسل‌های جدید را فراهم می‌سازد. در صنعت روباتیک، مزیت تولیدی از این مسیر می‌تواند به مزیت داده و سپس به مزیت الگوریتمی تبدیل شود.

نقش کارخانه به عنوان آزمایشگاه واقعی روبات انسان‌نما

رشد سهم کاربردهای صنعتی و تجاری شاید مهم‌ترین داده گزارش مؤسسه «Smart Analytics Global» باشد. بر همین اساس، محیط‌هایی مانند خطوط تولید، انبارها و مراکز لجستیکی از ساختار، وظایف تکرارشونده و دامنه نسبتاً مشخصی از عدم قطعیت برخوردار هستند. همین ویژگی‌ها فاصله میان توانایی کنونی روبات‌های انسان‌نما و الزامات عملکرد واقعی را کاهش می‌دهد. یک روبات در کارخانه با جهان بسیار محدودتر و قابل پیش‌بینی‌تری نسبت به خانه مواجه است. در این وضعیت، اشیا، مسیرها، وظایف و حتی الگوهای تعامل روبات را می‌توان تا حدود زیادی استاندارد کرد.

تفاوت راهبرد محصول میان تولیدکنندگان چینی نیز در همین نقطه معنا پیدا می‌کند. «Smart Analytics Global» گستردگی سبد محصولات «AGIBOT» را یکی از عوامل موفقیت آن در جذب مشتریان صنعتی و تجاری ارزیابی می‌کند، در حالی که بخشی معنادار از استقرار محصولات «Unitree» همچنان در پژوهش، آموزش و کاربردهای نمایشی قرار دارد. از سوی دیگر، حرکت برخی سازندگان چینی به سوی روبات‌های چرخ‌دار نیز نشان می‌دهد صنعت الزاماً «شباهت کامل به انسان» را هدف اقتصادی نهایی نمی‌داند. در محیط ساختاریافته، کنار گذاشتن پاها می‌تواند پیچیدگی کنترل، مصرف انرژی، احتمال سقوط و هزینه نگهداری را کاهش دهد. بازار در عمل در حال آزمودن این فرض است که چه میزان شباهت با انسان برای انجام وظایف واقعاً ضروری است.

شکاف میان مقیاس تولید سخت‌افزار و بلوغ هوش روباتیک

رشد ۲۷۲ درصدی عرضه را باید در کنار محدودیت‌های فنی موجود خواند. گزارش مؤسسه «Smart Analytics Global» آموزش مدل‌ها، دسترسی به داده مناسب، قابلیت اطمینان، دقت دست‌کاری اشیا، ایمنی و هزینه را از چالش‌های صنعت می‌داند. مسئله بنیادی روبات انسان‌نما نیز دقیقاً در همین فاصله میان «توانایی انجام یک کار» و «توانایی انجام مداوم همان کار در محیط عملیاتی» قرار دارد. یک نمایش موفق می‌تواند قابلیت یک سامانه را اثبات کند، اما کارخانه به هزاران چرخه عملکرد قابل پیش‌بینی، نرخ پایین خطا، تعمیرپذیری مناسب و هزینه کل مالکیتی نیاز دارد که استفاده از روبات را در مقایسه با نیروی انسانی یا اتوماسیون متعارف توجیه‌پذیر کند.

از این منظر، رقابت اصلی نسل بعدی احتمالاً حول شاخص‌هایی مانند زمان کارکرد بدون خرابی، سرعت یادگیری وظایف جدید، دقت کار با دست، مصرف انرژی، ایمنی تعامل انسان و روبات و هزینه هر ساعت کار شکل خواهد گرفت. از همین روی، کارشناسان معتقدند تیراژ بالا زمانی به مزیت پایدار تبدیل می‌شود که استقرار بیشتر، داده عملیاتی باکیفیت تولید کند و این داده بتواند مستقیماً قابلیت مدل‌های کنترلی و هوش مصنوعی روبات را ارتقا دهد.

تداوم چالش استقرار روبات‌ها در محیط خانه

پیش‌بینی «Smart Analytics Global» درباره آینده روبات‌های انسان‌نمای خانگی تصویر محتاطانه‌تری ارائه می‌دهد. این مؤسسه انتظار ندارد روبات‌های انسان‌نمای عمومی برای انجام وظایف خانگی طی پنج سال آینده به مقیاس انبوه معناداری برسند. علت را باید در تفاوت بنیادی میان خانه و کارخانه جست‌وجو کرد. محیط خانگی مملو از اشیای متنوع، چیدمان‌های پیش‌بینی‌ناپذیر، کودکان و حیوانات، سطوح متفاوت و وظایفی است که انسان بدون فکر آگاهانه انجام می‌دهد اما برای ماشین مستلزم ادراک محیطی، برنامه‌ریزی حرکتی و دست‌کاری بسیار پیچیده است.

علاوه بر این، روبات‌های اجتماعی و همراه نیز با مجموعه متفاوتی از موانع مواجه‌ هستند. پذیرش مصرف‌کننده، قیمت، حریم خصوصی، ایمنی و تنظیم‌گری تعامل عاطفی انسان و ماشین در این حوزه اهمیت پیدا می‌کند. از همین روی، مسیر تجاری‌سازی روبات انسان‌نما احتمالاً ابتدا در محیط‌های صنعتی کنترل‌شده تثبیت خواهد شد و تنها پس از انباشت تجربه، کاهش هزینه و بلوغ مدل‌های هوش مصنوعی می‌تواند با مقیاسی جدی‌تر به محیط‌های باز و خانگی گسترش یابد.

ژئوپلیتیک روباتیک و خطر چندپارگی در بازار

برتری چین هم‌زمان با افزایش حساسیت ایالات متحده نسبت به تجهیزات روباتیک خارجی رخ داده است. محدودیت‌های اخیر آمریکا مسیر دریافت مجوز کمیسیون فدرال ارتباطات برای برخی تجهیزات پیشرفته روباتیک تولیدشده در خارج را دشوارتر کرده است. مدل‌هایی که پیش‌تر مجوز گرفته‌اند تحت تأثیر مستقیم این مقررات قرار نمی‌گیرند و امکان برخی تأییدهای مشروط نیز وجود دارد، اما جهت حرکت سیاست روشن است. روباتیک پیشرفته به تدریج در حال ورود به قلمرو فناوری‌های دارای حساسیت امنیت ملی است.

بر اساس برآوردهای صورت گرفته، این تحول می‌تواند بازار جهانی را به اکوسیستم‌های متفاوت سخت‌افزاری و نرم‌افزاری سوق دهد. روبات صنعتی متصل، مجموعه‌ای از دوربین‌ها، حسگرها، نقشه محیط، داده‌های عملیاتی و سامانه‌های ارتباطی را درون فضای کارخانه حمل می‌کند. گسترش چنین تجهیزاتی به صنایع حساس، پرسش‌هایی درباره امنیت زنجیره تأمین، محل پردازش داده، کنترل از راه دور و وابستگی نرم‌افزاری ایجاد خواهد کرد. در نتیجه، رقابت آینده روباتیک احتمالاً همان الگوی ژئوپلیتیکی مشاهده‌شده در بخش تراشه و هوش مصنوعی را با ویژگی‌های خاص خود بازتولید خواهد کرد.

جمع‌بندی

در نهایت، مؤسسه «Smart Analytics Global» پیش‌بینی می‌کند که عرضه جهانی روبات‌های انسان‌نما در کل سال ۲۰۲۶ به حدود ۶۰ هزار دستگاه و درآمد صنعت به حدود ۱.۶ میلیارد دلار برسد و تعداد عرضه سالانه تا ۲۰۳۰ امکان رسیدن به ۵۰۰ هزار دستگاه را داشته باشد. چنین رشدی، در صورت تحقق، روبات انسان‌نما را از یک بازار نوظهور آزمایشگاهی به یک صنعت با تولید در مقیاس انبوه تبدیل خواهد کرد.

برتری ۹۷ درصدی شرکت‌های چینی در نیمه نخست ۲۰۲۶ در این چارچوب اهمیت راهبردی پیدا می‌کند، زیرا چین فرصت یافته است پیش از بلوغ کامل فناوری، مقیاس تولید، زنجیره تأمین و محیط‌های استقرار را در کنار یکدیگر توسعه دهد. مرحله بعدی رقابت اما در تعداد روبات‌های خارج‌شده از خطوط مونتاژ تعیین نخواهد شد. معیار تعیین‌کننده، توان تبدیل این مقیاس سخت‌افزاری به کار مفید، پایدار و اقتصادی است. در جهان امروز، شرکتی که بتواند روبات را از یک محصول فناورانه چشمگیر به واحد قابل اتکایی از نیروی کار صنعتی تبدیل کند، احتمالاً قواعد مرحله بعدی اقتصاد روباتیک را نیز خواهد نوشت.